Biały Dunajec to niepozorna miejscowość z niezwykle bogatą historią. Jej początki sięgają XVI wieu, kiedy to za panowania Zygmunta II Augusta powstała pierwsza wzmianka o tej miejscowości. Biały Dunajec był znany przede wszystkim z licznych stad owiec, które po zliczeniu sięgały 2 tysięcy osobników. W miejscowości tej bujnie rozwija się kultura typowa dla Podhala. Bliska lokalizacja stolicy polskich gór z pewnością sprzyja w poszukiwaniu alternatywnego podejścia do spraw turystyki. W ramach tej rywalizacji w Białym Dunajcu możemy doświadczyć uroków wsi z typową architekturą regionu. Prócz tego do dyspozycji mamy imprezy folklorystyczne organizowane w ramach Festiwalu Papieskiego. Istnieją również koncerty organizowane przez muzykalną rodzinę Trebuniów-Tutków. Ludzie lubiący spacery mogą przejść się w pobliże byłego pensjonatu, w którym mieszkał Włodzimierz Lenin czy zobaczyć na własne oczy efekt walki z zaborcą. W czasach zaboru Austro-Węgier jej Cesarsko-Królewska mość postanowiła wybudować szkołę w Białym Dunajcu. Mieszkańcy jednak wiedzieli z czym będzie wiązało się to w przyszłości, więc skorzystali z przysługującej im autonomii do wybudowania własnej szkoły prowadzonej nieco w innym duchu.

Nędza skłaniała robotników do walki o swoje prawa. Organizowano strajki, które w myśl prawa były nielegalne, toteż rozgramiała strajkujących policja. Niezadowolenie robotników kierowało się też niekiedy przeciwko maszynom, w których widzieli przyczynę swojej nędzy. Akcję niszczenia maszyn zapoczątkował Nedd Ludd – uczestników ruchu określono mianem ludystów. Ich działalność w Wielkiej Brytanii w latach 1811 – 1813 byłą masowa.
Wiliam Lovett jeden ze współzałożycieli Londyńskiego Stowarzyszenia Robotników wraz z kompanami opracował w 1837 r. program w którym prócz powszechnego prawa wyborczego żądano corocznych tajnych wyborów do parlamentu i przyznania parlamentarzystom pensji. Od nazwy tego dokumentu people’s charter pochodzi nazwa całego ruchu – czartyzm. Petycję czartystów odrzuciła Izba Gmin. Nową petycję przedłożył Feargus O’Connor, stojący na czele Ogólnokrajowego Stowarzyszenia Czartystów. Czartyści poparli w wyniku swojego rozczarowania strajki robotnicze co doprowadziło do aresztować wśród ich szeregów. Wystąpienia te skutkowały w 1833 r. powołaniem inspekcji fabrycznej. W przemyśle włókienniczym wprowadzono zakaz przyjmowania do pracy dzieci poniżej 9 lat. W 1848 r. ustalono maksymalną długość dnia roboczego dla kobiet i dzieci w wymiarze 10 godzin, a wkrótce rozszerzono ten przepis także na mężczyzn. Sytuacja robotników poprawiała się również dzięki rozwojowi gospodarczemu i dlatego stopniowo rezygnowano z radykalnych i krwawych w skutkach działań.

Wystąpienia robotników w Wielkiej Brytanii budziły niepokój rządu, co wykorzystali wigowi w walce z rządzącą partią konserwatywnych torsów, popierając postulat dotyczący uchwalenia prawa o organizacjach robotniczych. W 1824 r. parlament wprowadził ustawę, która znosiła zakaz zrzeszania się robotników i legalizowała ich stowarzyszenia, przekształcone później w związki zawodowe.
Sytuacja robotników budziła moralny niepokój niektórych jednostek. Powstały wizje sprawiedliwego społeczeństwa, które później Karol Marks określił mianem socjalizmu utopijnego. Jednym z pierwszych socjalistów był szkocki fabrykant Robert Owen, który w swoich zakładach polepszył warunki pracy i podnosił płace. Francuz Charles Fourier propagował tworzenie zrzeszeń produkcyjnych, zwanych falansterami. Proponował też by robotnik 7 – 8 razy dziennie zmieniał zajęcia by praca byłą mniej nużąca. Fourier proponował też wprowadzenie wspólnych mieszkań i zbiorowego żywienia. Spółdzielnie fabryczne Owena czy Fouriera nie miały szans przetrwania, ponieważ były zrzeszeniami ludzi ubogich i brakowało im kapitału pozwalającego na inwestycje. Inny socjalista Claude Henri Saint – Simon, postulował by powołać bank centralny, który będzie kontrolował wszelki obrót towarowy i sprawiedliwie rozdzielał dobra.

Psychodynamiczna koncepcja człowieka. Człowiek składa się z Ego (świadomość), superego (nadświadomość), id (podświadomość). Superego wyrasta z kultury, przechowuje normy zachowań, moralne. Freud twierdził, iż kultura jest źródłem cierpień.
Pisarze będą zwracać uwagę na psychikę człowieka i ich doświadczenia życiowe.
Karol Gustaw Jung – mówił o zbiorowej nieświadomości społeczeństwa. Uznał, że istnieją pewne nieświadome wzorce zachowań, które zachowane są w ludzkim mózgu. Wzorce tzw. archetypy.
Sztuka nowoczesna, awangarda (straż przednia, odnosi się do nurtów przyszłościowych wykorzystujące tendencje tradycyjne). Antymimetyzm, sztuka, która oddaje rzeczywistość nie jest dobra. Abstrakcjonizm.
Kierunki w sztuce
Dadaizm – wzięła się od dziecka bełkoczącego „dada” albo od drewnianego konika, zabawki dziecięcej. Dadaiści próbują powracać do prymitywizmu. Sztuka polegała na improwizacji, skojarzeniach, czarnym humorze, parodii. Odrzucali realizm, różne ideologie, nieszczerość. Byli anarchistami
Futuryzm – artyści tego nurtu tworzyli obrazy, literaturę i rzeźbę. Głosili tworzenie sztuki na miarę przyszłości. Fascynowali się cywilizacją, miastem. W poezji nie ma reguł, może panować chaos. Nie przywiązują wagi do ortografii stosują zapis fonetyczny.

Lament jest to utwór, w którym podmiot liryczny wyraża żal – plankt. Podmiot zwraca się do ludzi posiadających jakiś autorytet, ale także do ludzi różnych profesji, wynika z tego zwrot do szerszej zbiorowości.. Jest to liryka wyznania, a w pierwszej części zwrotu do adresata. Wyliczenie adresatów potęguje ilość odbiorców. Jest to liryka konfesyjna – liryka szczerego wyznania.
W wierszu można zaobserwować odwołania do stereotypu młodości. Z wyliczeń, powtórzeń, przeczeń wynika brak czystości i prostoty. W zestawieniu dwóch zwrotek otrzymujemy kontrast między niewinnością, a grzechem. Podmiot nie usprawiedliwia swojego mordu – eksponuje własną winę. Porównuje siebie do narzędzi, obecna jest reifikacja. Podmiot naznaczony jest grzechem zabójstwa jak i cudzołóstwa – dotyka piersi kobiet splamionymi krwią dłońmi (podmiot uznaje się za niegodnego dotykania kobiety – niewinnej, czystej (białej) istoty).
W ostatniej strofie pojawia się rozpacz z powodu braku piękna. Wyliczenie kolejnych symbolicznych elementów wiążących się z tradycją, wartościami europejskimi, mają potęgować obraz nicości (nihilizm wartości). Podmiot uzasadnia na koniec dlaczego nie wieży – była tylko krew. Na samym końcu pojawia się obrazoburcza parafraza Credo. Podmiot nie wierzy w najświętszy sakrament, spowiedź, zmartwychwstanie.

Romantycy odrzucili racjonalizm i klasycyzm oraz tradycyjny podział literatury na rodzaje i gatunki. Postulowali twórczą oryginalność, kładli nacisk na uczuciowość człowieka i jego intuicję. Wprowadzili kult indywidualizmu. Kreacje takie pojawiły się w Giaurze George’a Byrona, Cierpienia młodego Wertera Johanna Wolfganga Goethego, czy Zabójcach Fryderyka Schillera. Romantycy czerpali inspiracje ze średniowiecza. W kręgu ich zainteresowania był lud.
Część artystów romantycznych popierała monarchię. Monarchistą był Francois Chateaubriand. Do propagatorów idei chrześcijańskich i demokratycznych należał George Byron. Za republiką opowiadał się Wiktor Hugo i Henryk Heine. W literaturze rosyjskiej poglądy antycarskie głosił Aleksander Puszkin (Eugeniusz Oniegin).
Malarstwo romantyczne nie wypracowało oddzielnego stylu. Do wybitnych malarzy należeli Eugene Delacroix, William Turner (można go uznać za prekursora impresjonizmu).
W architekturze termin romantyzm odnosi się do malowniczych, na ogół nieregularnych budowli epoki historyzmu, zwłaszcza neogotyku. Typowym wyrazem idei romantycznych były stylizowane naturalne założenia ogrodowe z budowlami lub ich ruinami w różnych stylach.
W dziedzinie muzyki rozwinęła się opera. Dużą popularnością cieszył się fortepian. Do najwybitniejszych pianistów należał Fryderyk Chopin, Franciszek Liszt, Robert Schumann.

Chrześcijaństwo w IX – X w. upowszechniło się i stopniowo i coraz wyraźniej zarysowały się jego podział obrządki – zachodni łaciński i wschodni prawosławny. W kościele zachodnim dzięki poparciu Karola Wielkiego umocniła się pozycja papieża Leona III, a jego następca Mikołaj I (858 – 867) doprowadził do uznania wyższości papieża nad całą hierarchią kościelną. Od tego czasu tylko papież mógł rozstrzygać odwołania od decyzji biskupów i usuwać ich ze stanowisk w wypadku nieposłuszeństwa.
Stolica Apostolska dążyła do podporządkowania sobie świeckich władców i rościła pretensje do sprawowania kontroli nad wschodnim kościołem. Dlatego Mikołaj I nie uznał patriarchy Focjusza. W odpowiedzi patriarcha zerwał z Rzymem i wyklął papieża. W ten sposób zaostrzył się konflikt między chrześcijaństwem dwóch odmiennych kręgów kulturowych – łacińskiego i bizantyjskiego. Kościół wschodni nie uznawał dogmatów przyjmowanych od VIII w. na Zachodzie. Trwał też spór o prawo do prowadzenia misji wśród Słowian. W 1054 r. wysłannik papieski Humbert, obrażony przez patriarchę Michała wykluczył go z Kościoła. Patriarcha odpowiedział ekskomuniką kardynała Humberta. Konflikt doprowadził do wielkiej schizmy wschodniej. Kościół prawosławny obecnie odrzuca dogmaty o czyśćcu, niepokalanym poczęciu i wniebowzięciu Maryi, a także o nieomylności papieża oraz jego dominacji w Kościele.

Państwa słowiańskie na południu Europy kształtowały się w znacznej mierze pod wpływem czynników zewnętrznych. Zamieszkujące tamte tereny plemiona u schyłku VII w. zostały najechane przez tureckich koczowników – Bułgarów (pod wodzą chana Asparucha). Bułgarzy utworzyli silne państwo obejmujące swoim obszarem prawie całe Bałkany i w 866 r. przyjęli chrzest w obrządku greckim. Misję chrystianizacyjną prowadzili tam wygnani z Moraw uczniowie Metodego, którzy zmodyfikowali głagolicę, tworząc cyrylicę. Okres świetności państwa bułgarskiego przypada na pierwszą połowę X w. Później w wyniku wojen jego terytorium stopniowo zajmowało Bizancjum, podbijając je w całości na początku XI w.
Centralną część Półwyspu Bałkańskiego zasiedlali Serbowie, którzy ulegali wpływom kultury bizantyjskiej. Na początku X w. zwierzchność narzuciło im państwo bułgarskie, a po jego upadku Bizancjum. Niezależne państwa serbskie powstało dopiero na przełomie XI i XII w.
Chorwaci osiadli na zachodnich Bałkanach, żyli w strefie o którą rywalizowało Bizancjum i Frankowie. W czasach Karola Wielkiego zwierzchnictwo frankijskie nad częścią obszarów chorwackich zaowocowało przyjęciem przez ten lud chrztu w obrządku łacińskim. Zjednoczenie Chorwatów nastąpiło na początku X w., ale ich państwo już w drugiej połowie XI w. zostało podporządkowane Węgrom.

Stolica Polski dysponuje wieloma przybytkami kultury, które warto odwiedzić przy nadarzającej się okazji. Jedną z nich jest rodzina wycieczka w sezonie urlopowym. Dobrym miejscem do odwiedzenia stanowi Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Możemy wybrać się nawet ze swoimi dziećmi, gdyż organizatorzy przewidzieli dla nich specjalne miejsce – „U króla Maciusia”, gdzie mogą dowiedzieć się różnych informacji na temat tolerancji i innych kultur. Wszystko to pod okiem czujnych edukatorów, którzy realizują w swoim życiu idea Janusza Korczaka. Dla dorosłych przewidziano tu tradycyjne wystawy, panele dyskusyjne jak i możliwość wizyty w archiwum. POLIN ma też specjalną ofertę przeznaczoną dla szkół jak i przedszkoli. Jest to zdecydowanie bardziej żywy sposób spędzania czasu z historią. Muzeum to nie tylko miejsce do oglądania zabytków. Prawdziwe muzeum to integracja ludzi w duchu pewnej idei. Takie myślenie jest prezentowane przez władze POLIN. Prócz oglądania wystaw jest tu szeroka oferta spotkań z ludźmi kultury, co stanowi dobre uzupełnienie tradycyjnej nauki historii. Potwierdzeniem dobrego kierunku wyznaczonego przez władze POLIN jest uznanie go za najlepsze muzeum w 2016 roku w Europie.

Warszawa to miasto licznych możliwości. Jest tutaj dużo budynków użyteczności publicznej. Zatem istnieje wiele sposobów spędzania czasu dla osób aktywnych i tych bardziej leniwych. Jedni preferują otwartą przestrzeń, a drudzy wolą spędzać czas w budynku. O obie te grupy walczą teatry i kina przygotowując swoje unikatowe oferty. Jednym z nich jest Teatr Małego Widza. W tym przybytku kultury można podbudzać swoje dziecko do kreatywnego myślenia a jednocześnie samemu zostać wciągniętym w świat dziecięcej wyobraźni. Teatr przewidział również utworzenie akademii sztuki aktorskiej dla najmłodszych. Jak i trochę bardziej aktywnej rozrywki w postaci „Sensorycznego Labiryntu Muzycznego”. Organizatorzy kierują swoją ofertę dla głównie dla osób w wieku 1-5 lat. Jednakże znajdą się też spektakle dla wyższej kategorii wiekowej. Po sezonie ogórkowym nie można sobie odmówić wizyty w teatrze, a TMW daję możliwość wspierania rozwoju dziecka, a rodzicom chwilę rozrywki i wytchnienia. Inną propozycją jest wybranie się do kina na popularny seans. Jednakże kontakt z ekranem nigdy nie zastąpi kontaktu z drugim człowiekiem. Taką możliwość daje nam Teatr Małego Widza, gdzie scena i widownia staje się jednością.

Obecnie kultura jest bardzo różnorodna. Nie ma jednego lub dwóch dominujących nurtów. Inspiracje czerpane są praktycznie ze wszystkich epok i każdy może znaleźć coś, co będzie mu odpowiadało.
Wśród młodzieży króluje oczywiście fascynacja fantastyką, a konkretnie gotycyzmem. Powieści i filmy stylizowane są na średniowiecze, popularną tematyką są również wampiry i inne tego typu stwory. Oprócz tego bardzo zauważalna jest także fascynacja historią. Z kolei wśród gospodyń domowych popularnością zaczynają się cieszyć powieści erotyczne, które jednak często literackich walorów właściwie nie mają.
Kultura oczywiście bardzo nastawiona jest na to, żeby trafić do jak największej ilości odbiorców, co powoduje, że jest ona dość schematyczna. Toteż wiele osób zaczyna poszukiwać własnych nurtów i rezygnuje z korzystania z kultury masowej. Niestety, zdarza się, że dominuje głównie kicz, nagość, wulgarność.
Na szczęście często propagowane są pozytywne wzorce. Organizuje się noce muzeów, bibliotek, spotkania czytelnicze itp., aby zachęcić ludzi do obcowania z kulturą. Rzeczywiście to działa, bo wbrew powszechnym opiniom, młodzież sięga po książki.
Osobną kategorią jest też kultura uliczna, która objawia się w malowidłach na murach, muzyce hip-hopowej, specyficznym stylu ubierania. Niektórzy uznają to za sztukę, inni nie.

Po wzniosłym i uczuciowym romantyzmie nadszedł czas na pozytywizm, który skupiał się na typowo ziemskich sprawach oraz na rozwoju.
W pozytywizmie przede wszystkim zrezygnowano z walki zbrojnej, a przynajmniej odłożono ją. Zaczęto za to skupiać się na pracy i przemianach kulturowych. Kobiety oczekiwały emancypacji, czyli wyzwolenia. Chciały móc kształcić się tak samo jak mężczyźni, głosować, pracować i nie być zależnymi od męża lub ojca. Postulowano również asymilację Żydów, pracę u podstaw i pracę organiczną.
Głównym prądem pozytywistycznym był realizm, który miał pokazywać świat i życie w jak najbardziej realny sposób. Nie miał ukazywać jakichś wyobrażeń, ale prawdę, fakty. Popularny był również naturalizm, który skupiał się na szczegółach, fizjologii, a często także brzydocie.
W sztuce dążono do wiernego pokazywania rzeczywistości, odrzuceniu kanonów piękna, skupianiu się na współczesności. Nie zrezygnowano jednak z historyzmu. Rozwijała się publicystyka, filozofia, To z pozytywizmu pochodzą tacy wybitni malarze jak Jan Matejko, Juliusz Kossak, Stanisław Witkiewicz, Aleksander Gierymski, Józef Chełmoński, Henryk Siemiradzki. Do wybitnych pisarzy zalicza się Stefan Żeromski, Eliza Orzeszkowa, Henryk Sienkiewicz.

Romantyzm pojawił się pod koniec osiemnastego wieku i trwał aż do połowy dziewiętnastego wieku. Romantyzm to czas indywidualizmu, umiłowania wolności, patriotyzmu itd. Szczególne znaczenie miał w Polsce, która wówczas znajdowała się pod zaborami. Twórczość romantyczna miała pokrzepiać, zagrzewać do walki, dawać nadzieję i nie zgadzać się z rzeczywistością.
Romantycy byli bardzo buntowniczymi osobami. Odrzucali klasycyzm, wielbili naturę, cenili sobie uczucia, patrzyli sercem, a nie rozumem. Romantyzm jest też w pewnym sensie bardzo mistyczną epoką.
W literaturze romantycznej charakterystyczna była obecność bohatera romantycznego, który był nieszczęśliwie zakochany, zbuntowany, poszukujący sensu i celu życia, często niezrozumiany przez innych. Cechowała go marzycielskość, idealistyczne poglądy, ale i skłonność do myśli samobójczych.
Sztuka romantyczna charakteryzowała się odrzuceniem mimesis, synkretyzmem, folkloryzmem. Twórcy fascynowali się gotycyzmem, orientalizmem, historyzmem. Czerpano także ze wzorców średniowiecznych oraz z mitologii np. skandynawskiej. Zatarły się również granice między poszczególnymi gatunkami. Proza została znacznie upoetyczniona. W Polsce charakterystyczny był również mesjanizm, który oznaczał, że Polska jest wybawcą innych narodów i dlatego tak cierpi.

Kultura oświecenia skupiała się przede wszystkim na rozumie, racjonalizmie, nauce. Znowu zaczęto czerpać ze wzorców antycznych. Rozwijała się publicystyka, filozofia, prasa. Powstawało wiele bibliotek, teatrów, szkół itd.
Istniały trzy główne prądy kulturowe. Pierwszy z nich to klasycyzm, który nawiązywał do antyku. Cechowała go wierność antycznym wzorcom, utylitaryzm oraz dydaktyzm. Skupiono się na takich gatunkach, jak: bajka, satyra, tragedia klasycystyczna, poemat heroikomiczny. Do głównych przedstawicieli tego nurtu zalicza się Ignacego Krasickiego, Franciszka Zabłockiego, Stanisława Trembeckiego.
Kolejnym nurtem był sentymentalizm, który trwał aż do romantyzmu, a niektórzy uważają, że właśnie on zawierał już pewne elementy romantyczne. Powrócono do prostoty, zaczęto zwracać uwagę na uczucia, naturę. Tworzono sielanki, powieści sentymentalne, pieśni liryczne, elegie, tragedie sentymentalne. Do najpopularniejszych twórców zalicza się Franciszka Karpińskiego, Kazimierza Brodzińskiego.
Trzecim prądem było rokoko, które charakteryzowało się erotyzmem, dbałością o formę, lekkością i elegancją. Powstawały erotyki, piosenki dworskie, kuplety. Do przedstawicieli tego prądu zalicza się Franciszka Zabłockiego, Jakuba Jasińskiego.

Po renesansie nastąpił kolejny zwrot. Tym razem zaczęto powracać do średniowiecznych ideałów, oczywiście dodając wiele nowych elementów. Kultura barokowa to znowu zwrot w stronę Boga, ale także przepych, dziwaczność, metafizyka.
W baroku było kilka szczególnych nurtów kulturowych. Pierwszy z nich był metafizyczny, skupiał się na poszukiwaniu sensu istnienia, postrzegał wszystko jako marne, słabe, nietrwałe. Kolejny nurt skupiał się na bardziej przyziemnych sprawach, a konkretnie polegał na fascynacji ciałem, urodą, życiem. Skupiał się na zmysłach i opierał się na bogatej symbolice. Istotny był także nurt ziemiański, który opierał się na ideale szlachcica. Dwory postrzegane były jako arkadie, które mogą być ucieczką od tego, co złe. Interesowano się również tym, co obce, co pochodzi z innych krajów. Życie ziemiańskie pokazywano jako idyllę. Ostatnim głównym nurtem był nurt plebejski, zwany też rybałtowskim, który był głównie dla niższych warstw i cechował się przede wszystkim obecnością satyry, parodii, tematyki plebejskiej.
Sztukę baroku charakteryzował przede wszystkim monumentalizm, dynamizm, bogate zdobienia, ekspresja, patos. Zaczęto używać światłocienia, skupiono się na iluzjonizmie, powrócono do tematyki religijnej.

Po średniowieczu nadszedł czas na odrodzenie, czyli renesans. To właśnie wtedy nadeszło wiele zmian politycznych i kulturowych. Przede wszystkim zaczął się rozpadać system feudalny, rozkwitały miasta, nauka, handel, rzemiosło, zaczęto odkrywać świat.
Kultura renesansu skupiała się przede wszystkim na człowieku. To on był teraz w centrum, a nie Bóg. Nawiązywano także do wzorców antycznych, ale powstawało również wiele nowych nurtów, gatunków itd. Przede wszystkim pisano sonety, nowele, fraszki. Powstał również tak zwany dramat szekspirowski. Do gry weszła także publicystyka. Zamiast ideału rycerza, był teraz ideał ziemianina, a zamiast świętego, człowiek nauki, humanista. Popularnym motywem w renesansie stało się theatrum mundi, które oznacza: życie to teatr. Zaczęto także krytykować władców, których przestano uważać za nieomylnych i wręcz boskich. Opisywano ich przywary, namiętności, błędy i żądze.
To właśnie w renesansie rozpoczęła się reformacja, która miała na celu kompletną zmianę, jeśli chodzi o Kościół.
W malarstwie dominowała tematyka mitologiczna, poza tym zaczęto stosować różne nowe techniki. Powstawały także ratusze, wille, kamienice oraz budynki na planie sześcianu. Podstawowymi materiałami stały się: marmur, kamień oraz brąz.

Średniowiecze przez długi czas uważane było za czas ciemnoty, zacofania i regresu kulturalnego oraz naukowego. Dzisiaj naukowcy zaczynają zmieniać poglądy na ten temat. Oczywiście, że we wszystkim jest ziarno prawdy, ale chyba nikt już nie zaprzeczy, że średniowiecze pozostawiło nam spory dobytek kulturalny.
Średniowiecze rozpoczęło się piątym wieku naszej ery i trwało aż do piętnastego, co oznacza, że była to epoka trwająca aż tysiąc lat! Jednym z głównych nurtów był oczywiście nurt religijny, ale oprócz niego bardzo rozwijała się tak zwana kultura dworska, rycerska. To w średniowieczu powstawały wzorce osobowe rycerza, damy, władcy, świętego. Zbudowano wiele okazałych zamków, katedr, kościołów, które zachwycają nas do dziś.
Literatura średniowieczna była głównie anonimowa, gdyż tworzono na chwałę Boga, a nie dla własnej chwały. Miała ona przede wszystkim pouczać. Tworzono ją głównie po łacinie. Oprócz typowo religijnych utworów powstawały także romanse rycerskie, pieśni o czynach, kroniki historyczne i satyry. Pod koniec średniowiecza w kulturze dominował motyw danse macabre, czyli taniec śmierci. Miało to przypominać o kruchości ludzkiego życia i uświadamiać, że śmierć przyjdzie po każdego, niezależnie od pochodzenia, majątku itd. Powstawały nawet poradniki dobrego umierania.

Oprócz Grecji istotny wpływ na kulturę miały czasy starożytnego Rzymu. To właśnie wtedy tworzył Horacy, Owidiusz, Wergiliusz i wielu innych wybitnych autorów.
Literatura w okresie starożytnego Rzymu miała pewne charakterystyczne cechy. Przede wszystkim wyraźnie naśladowano twórców greckich. Poza tym pojawił się dekadentyzm, ironia, utylitaryzm. Zaczęto tworzyć prozę polityczną oraz pamiętniki wojenne. Głównym gatunkiem lirycznym była pieśń. To właśnie ją szczególnie upodobali sobie Rzymianie. Oprócz tego rozwijały się powieści satyryczne i nowele. Teatr zaś zaczęto traktować bardziej rozrywkowo, stąd rozwój komedii i farsy. Niestety, wprowadzono także cenzurę, która ograniczała twórców, a jej nieprzestrzeganie wiązało się z poważnymi konsekwencjami. Owidiusz został przecież wygnany z Rzymu za swoją twórczość!
Architektura starożytnego Rzymu miała dwa zastosowania: sakralne oraz świeckie. Zaczęto używać cegły, zrobiono system kanalizacji, rzeźbiono wspaniałe posągi cezarów, bogów, bohaterów itd. Do dziś turystów zachwycają kolumny, łuki i świątynie bogów rzymskich. Powstawały również mozaiki, np. o tematyce mitologicznej. Budowano również wspaniałe wille, pałace, akwedukty, termy, amfiteatry i biblioteki.

Kulturę Starożytnej Grecji datuje się na okres od dziewiątego wieku przed naszą erą do 30 roku przed naszą erą. Dzieli się ją zazwyczaj na trzy okresy. Pierwszy z nich to archaiczny, kiedy szczególnie rozwijała się epika oraz liryka. To właśnie wtedy tworzył słynny Homer, Ajschylos, Safona, Anakreont. Następnym etapem jest okres klasyczny, który uważa się za czas ogromnego rozwoju kulturowego. Właśnie wtedy rozkwitał teatr oraz filozofia. Tworzyli w tym czasie: Sofokles, Arystofanes, Eurypides. Później nadszedł okres hellenistyczny, którego początek datuje się na czas imperium Aleksandra Macedońskiego. Kultura grecka zaczęła w tym czasie czerpać z obcych wzorców, widoczne są wyraźne wpływy orientalne.
Grecki antyk miał ogromną rolę kulturotwórczą, gdyż właśnie wtedy powstało wiele rodzajów oraz gatunków literackich. Poza tym powstał teatr oraz dramat. Zaczęto organizować igrzyska olimpijskie. Narodziła się również filozofia, medycyna, astronomia, logika, zoologia, matematyka itp. Do dziś antyk inspiruje twórców, można zresztą odnaleźć w nim wiele archetypów, motywów i symboli. Z greckiego antyku pochodzi również nurt tyrtejski w literaturze oraz kanon piękna, który nazywany jest klasycznym.

Początki filmu datuje się na 1895 rok, kiedy to bracia Lumiere wynaleźli kinematograf i odbył się pokaz pierwszego w historii kina filmu pt.: "Wyjście z fabryki".
Początkowo były to filmy nieme, jednak i one wzbudzały wiele emocji, jak chociażby "Wjazd pociągu na stację". Filmy fabularne zaczęły zaś powstawać na początku dwudziestego wieku. Pierwszym takim był "Napad na ekspres". Kolejny przełom nastąpił w 1927 roku, kiedy to odbyła się premiera pierwszego filmu, w którym niektóre sceny były dźwiękowe.
Z czasem wprowadzano kolejne modyfikacje. W 1938 roku pojawił się film kolorowy i panoramiczny. Były to czasy, kiedy powstawały takie hity jak: "Przeminęło z wiatrem", "Casablanca", "Na wschód od Edenu" i inne.
W 1928 roku wprowadzono nagrodę filmową, zwaną Oscarem, którą nagradza się aktorów, reżyserów, kompozytorów itd. Przyznaje ją Amerykańska Akademia Filmowa. Do najsłynniejszych nagrodzonych filmów zalicza się takie filmy jak: "Przeminęło z wiatrem", "Casablanca", "Hamlet", "Ojciec chrzestny", "Titanic", "Zakochany Szekspir", "Władca pierścieni", "Lot nad kukułczym gniazdem", "Amadeusz", "Most na rzece Kwai", "Rydwany ognia" i wiele innych. Oprócz tego do popularnych nagród należą również Złote Lwy, Złote Globy, a w Polsce np. Orły.

Powszechnie wiadomo już, że obecnie kultura rządzi się zupełnie innymi prawami niż za czasów naszych babć, prababć itd. Przede wszystkim króluje ta masowa, popularna i łatwo dostępna dla każdego. Ludzie często wolą pooglądać przeciętne filmy w telewizji niż iść do teatru i to nie tylko dlatego, że tak jest wygodniej, ale również dlatego, że taniej. Wiele polskich rodzin nie może pozwolić sobie nawet na wypad do kina raz w tygodniu.
Oczywiście nie tylko pieniądze są tu problemem. Istotna jest także rola w tym wszystkim reklamy. Telewizja karmi nas kulturą masową i promuje ją za wszelką cenę. Nastolatek nie będzie chwalił się przed kolegami, że był w operze, ale obejrzenie wszystkich części zboczonej komedii jest już czymś, co może zdobyć uznanie rówieśników. Tylko osoby, które naprawdę interesują się np. muzyką poważną, znajdują w internecie informacje o nadchodzących koncertach i wydarzeniach. Na typowych portalach tego się nie znajdzie.
Poza tym współcześnie sztuka za wszelką cenę chce iść z duchem czasu. W każdej jej dziedzinie nawiązuje się do aktualnych trendów. Z czasem ludzi zaczyna to nudzić. Na dłuższą metę twórcy nie są w stanie takimi zabiegami przypodobać się ludziom. Potrzebujemy czegoś innego. Czas na zmiany.

Współczesny teatr rządzi się własnymi prawami, wiele osób uważa, że obecnie dozwolone jest już dosłownie wszystko. Nikogo nie dziwi widok nagich aktorów na scenie, przyzwyczaiły nad do tego filmy. Czy jednak rzeczywiście powinno tak być?
Przede wszystkim teatr to nie to samo co film, a i w nim nagości jest zdecydowanie za dużo. Teatr powinien wciąż być tajemniczy, zostawiać pewne niedopowiedzenia, pozwalać widzowi jedynie domyślać się pewnych rzeczy, a nie je ukazywać. Tymczasem coraz więcej oprócz zwykłego rozbierania się aktorów, dochodzi do grania scen typowo erotycznych. W widzach często wywołuje to niesmak, gdyż można odnieść wrażenie, że jest się świadkiem czegoś, co powinno pozostać tylko między dwojgiem ludzi. Sztuki teatralne przeżywa się zupełnie inaczej niż filmy. Będąc w teatrze, mamy czasami wrażenie jakbyśmy sami uczestniczyli w tym, co dzieje się na scenie lub też byli bezpośrednimi świadkami tego. Niekoniecznie zatem chcemy być świadkami seksu.
Podobnie rzecz się ma z innymi dziedzinami sztuki. Jeśli ktoś oczekuje powieści przepełnionej seksem, sięga po literaturę erotyczną. Tymczasem okazuje się, że w wielu powieściach np. obyczajowych znajdziemy dokładne, często szokujące wręcz opisy zbliżeń. Czy aby na pewno o to chodzi w sztuce?

W dwudziestoleciu międzywojennym doszło do różnych przemian w sztuce, kulturze, obyczajach. Nie ominęło to także teatru. Zrezygnowano z tradycyjnych form, zaczęto eksperymentować, poszukiwać. Szczególną popularność zdobyła wizja Czystej Formy, z której zasłynął Witkacy. Teatr miał być metafizyczny, wariacki, dziwaczny. Opierał się przede wszystkim na naturalizmie i realizmie. Porzucano jakiekolwiek konwencje i schematy. Łączono dźwięki, barwy, słowa. Widz musiał zapomnieć o standardowej akcji, tutaj mogło wydarzyć się dosłownie wszystko.
W Warszawie funkcjonowało w tym czasie kilkanaście teatrów z Teatrem Polskim na czele. Rozkwit sztuki teatralnej miał miejsce także w Poznaniu oraz Krakowie. Popularnym teatrem stała się Reduta Osterwy, która funkcjonowała również jako teatr objazdowy i skupiała się przede wszystkim na eksperymentowaniu ze sztuką. Nadal uznaniem cieszyły się kabarety, ponadto zaczęły powstawać teatry dla dzieci, takie jak chociażby Baj w Warszawie.
Jednym z najsłynniejszych aktorów w tym czasie był Józef Węgrzyn, który grał między innymi w dramatach romantycznych. Nie ograniczał się do jednego teatru, grywał w Krakowie, Lwowie, a także Warszawie. Natomiast jedną z najbardziej znanych aktorek była Mieczysława Ćwiklińska, która grała praktycznie do swojej śmierci.

Pod koniec XIX wieku ważnym ośrodkiem teatralnym na ziemiach polskich był Kraków. Popularnością cieszył się zwłaszcza Stanisław Wyspiański, który był wspaniałym dramaturgiem scenografem, malarzem, a nawet poetą. Wystawiano przede wszystkim wybitne dzieła romantyczne, takich twórców jak Mickiewicz, Słowacki, Krasiński. Wyspiański przygotował wspaniałą scenografię do Dziadów. Zaczął rozwijać się także teatr modernistyczny i symboliczny. Pojawiały się także kabarety, które nie stroniły od frywolnych, żartobliwych przedstawień i satyr.
Jednym z najpopularniejszych aktorów był Ludwik Solski, który na początku dwudziestego wieku objął stanowisko dyrektora Teatru Miejskiego w Krakowie. Zasłynął przede wszystkim rolą w Warszawiance. Uznanie publiczności zdobyła także Wanda Siemaszkowa, której mąż również był aktorem. Grała między innymi w Weselu autorstwa Stanisława Wyspiańskiego. Rolą w Weselu zasłynęła także Irena Solska, podobno miłość słynnego Witkacego. Grała również w spektaklach opartych na dramatach Słowackiego. Kolejną aktorką była Jadwiga Mrozowska, uzdolniona nie tylko artystycznie, ale i naukowo. Ona także grała w Weselu i wielu innych światowych sztukach.
Tymczasem w zaborze rosyjskim wciąż trwała cenzura. Zelżała dopiero na początku XX wieku.

Pozytywizm dotknął różnych dziedzin życia, nie ominął także teatru. Teatr pozytywistyczny cechował się przede wszystkim realizmem. Niestety, Polska nadal nie odzyskała niepodległości, a rozwój teatru na jej ziemiach zależał od polityki zaborców. Najważniejszymi ośrodkami teatralnymi były takie miasta jak: Lwów, Kraków, Warszawa oraz Poznań.
W zaborze rosyjskim zaostrzono cenzurę i starannie nadzorowano teatry. Pozwalano jedynie na zagraniczne sztuki, których tematyka nie dotyczyła polityki i historii. Tymczasem w zaborze pruskim udało się zbudować teatr. Jego siedziba mieściła się w Poznaniu, a nad wejściem widniał napis: Naród Sobie. Spektakle aktorzy z tego teatru wystawiali również w Gdańsku, Bydgoszczy, Toruniu, a nawet Wrocławiu.
Teatr mógł dalej rozwijać się swobodnie w zaborze austriackim. Wystawiano różne sztuki, a karierę robiło wiele polskich aktorów. Do najwybitniejszych zalicza się Helenę Modrzejewską, która grała przede wszystkim w dramatach Szekspira. Później wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych i tam dalej rozkwitała jej kariera. Słynna była także Aniela Aszpergerowa, która oprócz działalności artystycznej, udzielała się także patriotycznie, została za to zresztą skazana.

Newer Posts »